ตอนที่ 1 : ชีวิตบุก ๆ ที่เป็นอิสระ

ระหว่างคุยสัพเพเหระกันไป ฉันก็ได้ยินเสียงแมวดังแว่วมา มองไปเห็นแมว 2-3 ตัวนอนเล่นกันอยู่คนละมุมของบ้าน ส่วนแม่น้ำก็หยิบกระเป๋าอุปกรณ์การทำงานออกมา ในนั้นมีฝ้ายปักหลากหลายสี พร้อมกับมีเสื้ออยู่สองตัว ตัวหนึ่งสีน้ำตาล อีกตัวหนึ่งสีคราม

“แม่น้ำได้เริ่มปักอะไรหรือยังคะ” ฉันถาม

“ยังไม่ได้เริ่มอะไรเลย ว่าจะรอหนูมาหานี่แหละ”

แม่น้ำหยิบเสื้อคลุมแขนยาวสีน้ำตาลลายตาราง ที่เป็นทรงระบายพริ้ว ๆ ออกมากางให้ฉันดู

“อันนี้เป็นงานเก่าที่ทำไว้ ยังทำไม่เสร็จ เพิ่งเริ่มทำได้สองวัน” บนเสื้อเต็มไปด้วยดอกไม้สีสันหลากหลายปักกระจายกันไปทั่ว 

“ป้าจะใส่ลงมาแบบนี้ เป็นกิ่งก้านบาง ๆ เวลาที่เขาใส่มันจะชูตรงหน้าอก เหมือนกับเราใส่พวงมาลัยดอกไม้” แม่น้ำชี้ให้ฉันดูบริเวณด้านหน้าของเสื้อคลุมที่เริ่มปักกิ่งก้านเลื้อยไปมา “ส่วนลงมาตรงนี้ก็จะเน้นปักหนาหน่อย คิดว่าจะใส่ดอกน้อย ใหญ่ กับใบให้เยอะ ๆ แล้วก็จะกระจายดอกไม้ไปตรงหน้าอก” แม่น้ำชี้ให้ดูบริเวณนั่นนี่ของเสื้อ พร้อมอธิบายวิธีการ และแนวคิดในการปักเสื้อ

“น่ารักจังเลยค่ะ” ฉันเอ่ยชม เพราะคิดภาพตามแล้วก็ได้แต่รู้สึกว่าต้องเป็นเสื้อคลุมที่น่ารักมากแน่ ๆ 

“คิดว่ามันจะน่ารักอยู่เนาะ ถ้ามันเสร็จแล้ว”

“ใช่ค่ะ น่ารักแน่ ๆ” ฉันยิ้มตอบ 

“ปกติแล้วแม่น้ำใช้เวลาในการทำเสื้อ 1 ตัว นานไหมคะ”

“ก็ประมาณ 1 เดือน เพราะว่าเราไม่ได้ทำเสื้อตัวนี้อย่างเดียว เราจะมีงานในชีวิตประจำวันน่ะลูก มีทำไร่ ทำนา เลี้ยงวัว เลี้ยงหยัง ถ้ามีคนมาเอิ้นไปทำงานรับจ้างก็ไป เพราะลูกกำลังเรียน เฮาต้องใช้เงิน… แล้วเฮาก็ปลูกพืช ปลูกหยัง ในสวนก็มีมันสำปะหลังที่ป้าเฮ็ดเอง เพราะว่าป้าบ่มีแฟน เพิ่นไปมีครอบครัวใหม่ ที่ว่าบ่มีเวลาให้งานก็เพราะเหตุนี้ล่ะ… งานนี่เฮาก็ต้องเฮ็ด ส่วนงานปักนี่คืองานที่รัก ทำแล้วสบายใจ แต่ปัญหาของงานคือเราไม่มีเวลา เราต้องหาเงินให้ลูกไปโรงเรียน ชีวิตคนเนาะ มันเป็นจั่งซั่นลูก”

ฉันพยักหน้าเบาๆ ตั้งใจรับฟังสิ่งที่แกพูด

“ เราจะมีงานในชีวิตประจำวันน่ะลูก มีทำไร่ ทำนา เลี้ยงวัว เลี้ยงหยัง ถ้ามีคนมาเอิ้นไปทำงานรับจ้างก็ไป เพราะลูกกำลังเรียน เฮาต้องใช้เงิน…ที่ว่าบ่มีเวลาให้งานก็เพราะเหตุนี้ล่ะ… งานนี่เฮาก็ต้องเฮ็ด งานปักนี่คืองานที่รัก ทำแล้วสบายใจ แต่ปัญหาของงานคือเราไม่มีเวลา เราต้องหาเงินให้ลูกไปโรงเรียน ชีวิตคนเนาะ มันเป็นจั่งซั่นลูก ”

“ซีวิตบุก ๆ ซีวิตของป้าน่ะ นาก็ทำเอง วัวก็เลี้ยงเอง แต่ก็ดีจ้ะ สบายใจดี มันมีอิสระอยู่เด๊ เฮาอยากเฮ็ดหยังเฮาก็เฮ็ดเนาะ เฮาอยากไปไสก็ได้ไป” แม่น้ำพูดพลางหยิบกรรไกรมาตัดฝ้ายที่ปักดอกไม้ค้างไว้บนเสื้อ ก่อนจะพับเสื้อเก็บอย่างเบามือ แล้วแกก็หยิบเสื้อเชิ้ตแขนยาวสีครามอีกตัวขึ้นมากาง

เสื้อเชิ้ตตัวนี้ย้อมเป็นสีครามอ่อนและเข้มสลับกันอย่างสวยงามเหมือนกับท้องฟ้ายามพลบค่ำ นี่เป็นเสื้อที่แม่น้ำเลือกมาเมื่อวันที่เราประชุมทีมช่าง และคุยเรื่องโปรเจกต์นี้กันเมื่ออาทิตย์ก่อน ฉันเห็นแล้วก็ขอแม่น้ำถ่ายรูปเสื้อไว้ เพื่อเปรียบเทียบในแต่ละครั้งที่มาเจอกันว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง

“แม่น้ำอยากทำเสื้อตัวนี้ออกมาเป็นประมาณไหนหรอคะ” ฉันถาม

“ป้าสิเฮ็ดลุ่มน้ำอูนสมัยแต่ก่อน ก่อนที่เพิ่นสิเฮ็ดผายน้ำล้น เมื่อก่อนมันจะไม่เหมือนตอนนี้ มันเป็นธรรมชาติ งาม มีก้อนหิน มีต้นแหว่ง มีต้นไม้ มีเกาะแก่ง แล้วน้ำมันสิไหล เหมือนน้ำตก เป็นชั้น ๆ” แม่น้ำอธิบาย

“ต้นแหว่งหนะ เวลาออกดอกมันสิเป็นพวง งามเด้อ” ยายสนพูดเสริม

“หนูอยากเห็นจังว่าต้นแหว่งเป็นยังไง”

“บ่เห็นแล้วนะ เดี๋ยวนี้น่ะ” ยายสนตอบ

“จะรอดูบนเสื้อตัวนี้นะคะ” ฉันตอบอย่างตื่นเต้น

“เดี๋ยวสิใส่ในเสื้อนี่ล่ะ ต้นไม้ต่าง ๆ ที่อยู่ในลำน้ำอูน สิพยายามเอาลงใส่ในเสื้อ” แม่น้ำเสริม

แกค่อย ๆ ใช้นิ้วไล่ไปบนผืนผ้าคราม “คิดว่าจะมีต้นไม้ตรงข้างหน้า แล้วก็มีลำธารที่ไหลลงมา มีก้อนหินอยู่ช่วงล่าง เพราะน้ำเขาจะไหลลงมาปะทะก้อนหินเล็ก ๆ น้อย ๆ มันจะเป็นแก่งกว้าง เวลาที่เราเดินผ่านจะเป็นน้ำใส ๆ มีก้อนหิน มีอะไร มันงาม แต่พอเพิ่นเฮ็ดฝายน้ำล้นทุกอย่างมันเลยถูกกลบไป มันมีแต่โคลนตอนนี้ ทุกอย่างมันยังอยู่ในน้ำนี่ แต่ว่าเราไม่เห็นสภาพเดิมแล้วลูก” แม่น้ำอธิบาย “ก็เลยพยายามสิฟื้นมันขึ้นมาในบางจุดบางช่วง แก่งตรงนั้นมันเคยเป็นจั่งซี่ ก็สิเอาออกมาใส่ผ้าอันนี้ เดี๋ยวเฮามาเบิ่งไปพร้อมเดียวว่าระยะเวลา 3 เดือนมันสิออกมาได้แบบใด๋เนาะ”

“ได้เลยค่ะ… โอ๊ยหนูตื่นเต้น” ฉันพูดพลางหัวเราะ
ทั้งยายสา ยายสน และแม่น้ำก็หัวเราะยิ้มแย้มไปตาม ๆ กัน เป็นบรรยากาศที่น่ารักและเป็นกันเองมาก ๆ

ฉันมองเสื้อสีครามในมือแม่น้ำ พยายามจินตนาการถึงลำน้ำอูนในวันที่น้ำยังใส มีก้อนหิน เกาะแก่ง และต้นแหว่งออกดอกเป็นพวงอย่างที่ยายสนเล่า อยากรู้จังว่าแม่น้ำจะฟื้นคืนชีพลำน้ำอูนออกมาเป็นแบบไหนบนผืนผ้านี้

เขียนโดย เล