ตอนที่ 2 : ฟื้นคืนชีพลำน้ำอูน

ติดตามพี่นาง (แม่น้ำ) ช่างปักผ้า

หลังจากที่แม่น้ำอธิบายกระบวนการคิดที่ว่าจะปักเสื้อเป็นรูปแบบประมาณไหนแล้ว แกก็หยิบสีเทียนออกมาเพื่อเริ่มร่างภาพลงบนเสื้อที่กางอยู่บนแคร่

“เดี๋ยวป้าสิวาดให้ดูคร่าว ๆ ป้าสิใส่ช่วงแก่งธนาที่มีต้นไม้ตรงกลาง เราก็จะวาดต้นไม้ขึ้น” แม่น้ำพูดพลางใช้สีเทียนร่างภาพต้นไม้ไปที่ด้านหลังของตัวเสื้อ
“อันนี้จะเป็นต้นแหว่ง” แกชี้ให้ฉันดู

“วาดเสร็จแล้วเราก็จะปักไปตามที่เราวาด นี่คือวิธีเฮ็ดงานของป้า… ถ้าเฮาบ่ร่างขึ้นก่อน เฮาก็ไปบ่เป็นว่าจะเฮ็ดไปจั่งใด๋”

ฉันพยักหน้ารับอย่างเข้าใจ

“นี่คือต้นไม้กลางแก่งนะ” ระหว่างที่ร่างภาพ แม่น้ำแกก็อธิบายไปด้วยว่าอะไรเป็นอะไร
“แก่งธนานี่คือบริเวณที่ข้ามลำห้วยไปฝั่งสวน เราจะข้ามจากที่นี่ ลงแก่งธนา แล้วก็ขึ้นไปสวน เพราะเมื่อก่อนไม่มีสะพาน เฮาสิใช้วิธีลัดห้วย บางทีมีน้ำหลากเราก็ลุยข้ามไปตามโขดหิน”

แกเริ่มอธิบายภาพให้เห็นวิถีชีวิต และความสวยงามสมัยก่อน

“มันสิมีก้อนหินอยู่กลางแก่ง แล้วน้ำก็จะไหลมาตามนี้ล่ะ มันจะสวยมาก บางทีเราเดินไปเราก็แวะอาบน้ำนะเมื่อก่อน” แม่น้ำเล่าพลางหัวเราะ

“ดีจังค่ะ”

“พอเรารู้สึกร้อน ก็เอ๊า! แวะอาบน้ำ ล่องลอยไปกับน้ำ อยู่กับธรรมชาติ สมัยเมื่อ 30 ปีก่อนน่ะ โอ๊ย ชีวิตสบายยังบ่ได้แต่งงาน ยังบ่มีลูก มีผัว มีภาระ มีแต่ธรรมชาติ” พอฟังแกเล่าแล้วก็ทำเอาฉันนึกภาพตามแล้วรู้สึกสดชื่นไปด้วย

“นี่นะมันจะมีต้นไม้สองฝั่งจั่งซี่” แม่น้ำร่างต้นไม้ต้นที่สองข้าง ๆ กัน เป็นต้นไม้ขนาบข้างซ้าย ขวา
“อันนี้ก็จะเป็นต้นเสี้ยว แล้วก็ลำห้วยที่ป้าเว้า มันสิมีดอกไม้หลายอย่าง เกี่ยวขึ้นไปบนต้นไม้ หมายความว่าเขาสิอาศัยซึ่งกันและกัน มีต้นไม้ใหญ่ขึ้นแล้วพวกดอกไม้ที่เป็นเถาวัลย์เขาก็สิปีนขึ้นไปอยู่ข้างบนเป็นดอกเล็ก ๆ น้อย ๆ เป็นพุ่มเป็นพวงย้อยลงมา พอเดินข้ามไปกลิ่นก็หอม… ในลำห้วยน่ะ ทั้งกลิ่นน้ำที่สะอาด กลิ่นดอกไม้ กลิ่นใบไม้ กลิ่นธรรมชาติ คือเดียวกับยาที่มาบำบัดให้ร่างการเฮาอยู่ดีมีแฮงนะลูก” 

แม่น้ำพรรณนาราวกับภาพเหล่านั้นยังแจ่มชัดอยู่ตรงหน้า แค่ฟังก็อดจินตนาการไม่ได้ว่า ถ้าได้เห็นภาพนั้นบนผืนผ้า จะสวยงามขนาดไหน

“มันเป็นธรรมชาติที่ดี๊ดีสมัยก่อนน่ะลูก เว้าง่าย ๆ คือมันบ่มีสารเจือปนหยัง แต่มามื้อนี้ มันนานมาแล้วเนาะ จะทำไร่ไถนามันก็มีการเปลี่ยนแปลง แต่มื้อนั้นมันเป็นเรื่องที่งดงาม น่าทรงจำก็เลยเอาเรื่องราวมาใส่ในเสื้อนี้”

แม่น้ำเล่าเรื่องราวให้ฟังแล้วก็ร่างภาพต่อ มือของแกค่อย ๆ จรดสีเทียนลงบนเสื้อ

“มื้อนี้ป้าสิปักต้นไม้ให้เบิ่ง” แม่น้ำกล่าว “ธรรมชาตินี่มันมีกลิ่นสะอาดที่เฮาสิหาในเมืองบ่ได้เลย เฮาต้องเข้าไปในป่า ไปสัมผัส กลิ่นดอกไม้หลาย ๆ อย่างเวลาลมพัดมาก็หอมชื่นใจ ถ้าหนูได้สัมผัสกลิ่นนั้นด้วยตัวหนูเอง หนูสิอยากอยู่ที่นี่เด๊ มันสบายใจ อากาศเย็นสบาย ลมพัดดี น้ำก็ไหล เป็นความอุดมสมบูรณ์ของต้นน้ำเฮา นี่แหละที่คุณเหมี่ยวเขาให้อนุรักษ์ แต่พอสมัยใหม่มันก็อนุรักษ์ยาก คนอยากอนุรักษ์ก็มี คนบ่อยากอนุรักษ์ก็มี ถ้าเพิ่นเข้าใจเฮา เพิ่นก็ให้ความร่วมมือเฮาอยู่ แต่ถ้าเพิ่นบ่เข้าใจก็โอ๊ย ถิ่มขยะ ถิ่มหยังลงแม่น้ำ ไปว่าเพิ่นก็บ่ได้”

ฉันพยักหน้า พลางนึกภาพตาม

“มื้อนี้ก็มีการอบรมเกี่ยวกับธรรมชาติ การดูแลมันก็ดีขึ้นอยู่ คนมาเบิ่งว่าดี เพิ่นก็ให้ความร่วมมือ ดีกว่าบ่อบรมนะ พี่เหมี่ยวเพิ่นพาป้าอนุรักษ์ต้นไม้ แต่ก่อนก็ฮู้สึกว่าธรรมชาติมันก็ดีอยู่แล้วล่ะ แต่พอเข้าไปเฮ็ดงานกับภูครามก็รู้ว่าต้นไม้มีค่าทุกต้น ดอกไม้ทุกดอกก็มีความสำคัญ พอเรามองดูด้วยจิตที่พิจารณา ดอกไม้มันก็สวยทุกดอก รวมถึงดอกไม้ที่อยู่ในดิน ในหญ้า เขาเป็นดอกไม้เขาก็มีค่า บ่ว่าเขาสิอยู่ไส อยู่สูงหรือต่ำ คือเฮานี่หละ เฮามีค่า เป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง เป็นเครื่องประดับโลกเนาะ… คือหนูนี่ล่ะ ก็เป็นคนสำคัญคนหนึ่งของโลกนี้เนาะ” แม่น้ำพูดพลางจับเสื้อ และนำเอาฝ้ายหลากสีสันมาทาบกับเสื้อเพื่อเลือกเอาสีที่จะปัก

” แต่ก่อนก็ฮู้สึกว่าธรรมชาติมันก็ดีอยู่แล้วล่ะ แต่พอเข้าไปเฮ็ดงานกับภูครามก็รู้ว่าต้นไม้มีค่าทุกต้น ดอกไม้ทุกดอกก็มีความสำคัญ พอเรามองดูด้วยจิตที่พิจารณา ดอกไม้มันก็สวยทุกดอก รวมถึงดอกไม้ที่อยู่ในดิน ในหญ้า เขาเป็นดอกไม้เขาก็มีค่า บ่ว่าเขาสิอยู่ไส อยู่สูงหรือต่ำ คือเฮานี่หละ เฮามีค่า เป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง เป็นเครื่องประดับโลก… “