ปักใบไม้เสร็จ พี่จ๋อมก็เริ่มปักดอกติ้วปลิวไปตามจุดต่าง ๆ บนเสื้อ ดอกติ้วของพี่จ๋อมมีกลีบสีขาว พอปักกลีบเสร็จ ก็ปักรายละเอียดช่วงโคนของกลีบด้านในเป็นสีเหลือง “ยัง ๆ… ใส่ดอกหญ้า เอาสีชมพูอ่องต่องมาใส่ก่อน” พอปักดอกติ้วเสร็จแกก็ย้ายไปปักดอกหญ้าต่อ พี่จ๋อมหยิบเอาสีน้ำตาลอมชมพูมาปักกระจายไปตามพุ่มหญ้า เพื่อเก็บรายละเอียดให้เรียบร้อย “ดอกไม้ ๆ… เอาสีแก่ ๆ หน่อย…” ระหว่างปัก พี่จ๋อมก็พูดกับตัวเองไปเป็นช่วง ๆ ทำเอาฉันรู้สึกเอ็นดู
“ชีวิตเฮาบ่มีหยังหลาย ก็มีส่ำนี่แหละเลเดีย” แกนิ่งเงียบสักพัก “เลี้ยงลูก ให้เพิ่นเลี้ยงเจ้าของได้ บ่มีหนี้มีสินทิ้งไว้ให้ลูกก็ดีแล้ว ทะเยอทะยานหลายก็บ่ดี... ตายไปก็เอาหยังไปบ่ได้… สำหรับพี่เด๊ นี่ว่าพอใจแล้วกับชีวิตของพี่เอง” พี่จ๋อมพูดพลางหันมามองฉัน “ที่แฟนไปทำงานเมืองนอก ก็เพราะว่าเอามาปลดหนี้ปลดสินให้หมด แล้วก็มาอยู่เมาะๆ แมะๆ ได้ปักผ้าปักหยัง มีงานรับจ้างเฮาก็ไป ถ้ามีหนี้สินนะ สิ้นเดือนก็ภาระมาละ” พวกเราทั้งคู่นิ่งเงียบ เหมือนต่างคนต่างคิดอะไรในใจไปตามเรื่องราวของตัวเอง
ทุกการอธิบายของพี่โส ล้วนเป็นภาพที่ฉันเห็นในวันที่เราไปภูหลังดำทั้งหมด ไม่ว่าแกจะพูดถึงส่วนไหนของเสื้อ ฉันก็นึกภาพในหัวตามขึ้นมาได้ในทุก ๆ ช่วง สิ่งที่ฉันประทับใจที่สุดคือการที่มีพวกเราเก็บเห็ดกันอยู่บนเสื้อ มีน้องวัว น้องควายยืนอยู่ใกล้ ๆ กับคุณลุงเจ้าของที่พาวัวควายขึ้นไปเลี้ยงบนภู ซึ่งเราได้เจอแกระหว่างทางตอนขี่มอเตอร์ไซค์กลับบ้าน นอกจากนี้ยังมีชาวบ้านคนอื่น ๆ ที่เราได้เจอระหว่างทางขึ้นไปบนภูในวันนั้น ซึ่งเป็นผู้คนที่อยู่ในเหตุการณ์เดียวกันกับเรา
“มีงานหยังเข้ามาเพิ่นก็สิถามว่าเป็นจั่งใด๋กับงานตัวนี้ เฮาสิขับเคลื่อนงานไปจั่งใด๋ เฮาก็มีกฎระเบียบมากขึ้น… แล้วก็ได้เฮ็ดงานกับธรรมชาติ แต่ส่วนมากพี่เหมี่ยวจะให้เฮ็ดงานแล้วแต่เฮาถนัด เฮาถนัดพวกงานวิถี พี่เหมี่ยวก็ให้เฮาไปเข้าป่าเข้าหยัง ไปมองสิ่งรอบข้างที่เฮาเคยเห็น แล้วเฮาก็สามารถปักลงมาในงาน แล้วมันสิดูงาม ‘เฮาบ่ต้องว่าสิไปปักต้นประเทศนอกต้นหยัง คือเฮาปักในสิ่งที่เฮาเห็นและสัมผัสทุกมื้อ ๆ ในป่าในดงเฮา งานมันสิออกมาดีกว่า’ พี่เหมี่ยวบอกนะ…"
ฉันและพี่โสละมือจากการทำงานของตัวเอง พวกเราทุกคนก็พากันเตรียมปูเสื่อ และช่วยกันยกกับข้าวจากครัวยายต๋องออกมาวางที่แคร่ วันนี้ยายต๋องทำแกงหน่อไม้หม้อใหญ่ แบ่งใส่ชามหลายชาม เพื่อเอาไปแจกจ่ายญาติ ๆ ที่อยู่บ้านข้าง ๆ กัน ครั้งนี้ทุกคนมีกระติ๊บข้าวเหนียว แยกเป็นของแต่ละบ้านเตรียมมาเหมือนเดิม พอเตรียมของเสร็จแล้วทุกคนก็มารวมตัว ทั้งพี่จ๋อม พี่โส ฉัน น้องพายุ เพื่อนน้องพายุ น้องเหมย หลานพี่โส พี่จ้าน ยายต๋อง และคุณป้าที่เป็นญาติอีกคนของพี่โสมานั่งล้อมวงกินข้าวด้วยกันเป็นวงใหญ่ กับข้าวมื้อนี้มีส้มตำกับแกงหน่อไม้ ตบท้ายด้วยมะม่วงจากพี่จ๋อม และมะม่วงหาวมะนาวโห่จากพี่จ้าน
“คือเราต้องมองงานด้วย บางทีเราก็มองไม่ขาด แต่ก็รู้สึกตื่นเต้นกับงานใหม่ทุกครั้งแหละ พี่รู้สึกว่ามันท้าทาย แต่ก็มีแอบคิดว่า ‘ใส่สีอะไรไปมันสิถืกอยู่บ่น้อ’ ‘มันสิออกมาลักษณะคือหมู่อยู่บ่’ ” “แล้วพอปักงานวิถีน่ะ บางทีมันก็บ่มีเป้าหมาย เห็นหยังก็อยากเอามาใส่ บางทีวาดไป ก็บ่ได้ปักตามที่วาด”
“โสเคยทำงานข้างนอกที่ทำคล้ายๆภูครามมาก่อนที่จะเข้ามาภูคราม โสเห็นงานภูครามแล้วรู้สึกชอบมากเหมือนมันมีพลัง และโสก็อยากรู้ว่าตัวเองจะทำได้แค่ไหนอยากพัฒนาตัวเองด้วย งานของภูครามสำหรับโสแล้วมันเป็นงานที่ได้เรียนรู้ไปเรื่อย ๆ ภูครามเหมือนโลกอีกใบของโส“
"ชอบท้องฟ้า เพราะพอเรามองขึ้นไปแล้วมันสบายใจ มันโล่ง ปลอดโปร่ง เทือมืดมันก็มืด คือเดียวกับเฮานี่ล่ะ มันเทือสว่างก็สว่าง เทือมืดก็มืด... สายน้ำพี่ก็มัก น้ำมันสิเย็น ทำให้จิตใจเฮาเย็น..."
พวกพี่น่ะปกติเราไปไร่ไปนาก็เห็นวิวทิวทัศน์อยู่แล้วนะ พอมาทำงานกับพี่เหมี่ยว แกก็พาเราอยู่กับธรรมชาติ ได้เห็นต้นไม้ ดอกไม้ ไปภู ไปผาก็ โอ๊ย...รู้สึกอยากจะถ่ายรูปวิวมาลงบนเสื้อ... อย่างเมื่อวานพี่นั่งดูท้องฟ้า มันงามจนพี่อยากถ่ายรูปแล้วเอามาใส่ในเสื้อ พี่รู้สึกว่าเราสังเกตสำเร็จ รู้สึกว่า อื้ม! น่าสิเป็นภูครามละล่ะ
“งานนี้ชื่อมนต์เสน่ห์ภูหลังดำ... ทีนั่นน่ะ ตรงข้างล่างเขาเอิ้นว่าลุมภู พี่ไม่แน่ใจภาษากลางมันเรียกว่าอะไรนะ แต่มันคือเทือกเขา ที่มีหน้าผา และเป็นหุบเขา มันจะมีหินสีดำ มีต้นไม้น้อยใหญ่ขึ้นเต็มไปหมด ร่มรื่นมาก ท้องฟ้าก็สวย ที่หน้าผามันมีหลายมิติ ทั้งอึมครึม ทั้งมีแสงส่อง พี่เห็นแล้วชอบ เลยอยากจะปักออกมา”
