“เดียก็ทำเป็นครั้งแรก ยายเรียนมาตั้งจักเท่าใด๋ปีแล้ว วิชาของยายน่ะคือทำหูกทำฝ้าย ยายบ่ได้เรียนหนังสือ จบป.4 แล้วก็ออกมาช่วยพ่อแม่ทำไร่นา เลี้ยงน้อง… แล้วหนูน่ะเรียนด้านใด๋มาถึงศึกษาแบบนี้” “หนูหรอคะ หนูเรียนออกแบบสิ่งทอมาค่ะ” “การเรียนในทฤษฎีเนาะ กับปฏิบัติ มันก็…” “มันไม่เหมือนกันนะคะ” พวกเราพูดขึ้นพร้อมกัน ทำเอาฉันและป้าทำหัวเราะออกมา
ปักใบไม้เสร็จ พี่จ๋อมก็เริ่มปักดอกติ้วปลิวไปตามจุดต่าง ๆ บนเสื้อ ดอกติ้วของพี่จ๋อมมีกลีบสีขาว พอปักกลีบเสร็จ ก็ปักรายละเอียดช่วงโคนของกลีบด้านในเป็นสีเหลือง “ยัง ๆ… ใส่ดอกหญ้า เอาสีชมพูอ่องต่องมาใส่ก่อน” พอปักดอกติ้วเสร็จแกก็ย้ายไปปักดอกหญ้าต่อ พี่จ๋อมหยิบเอาสีน้ำตาลอมชมพูมาปักกระจายไปตามพุ่มหญ้า เพื่อเก็บรายละเอียดให้เรียบร้อย “ดอกไม้ ๆ… เอาสีแก่ ๆ หน่อย…” ระหว่างปัก พี่จ๋อมก็พูดกับตัวเองไปเป็นช่วง ๆ ทำเอาฉันรู้สึกเอ็นดู
“ยายรู้สึกว่ามันเย็น เพราะฝนตกอากาศก็จะเย็นมีความชุ่มฉ่ำ และตอนยายปักเสื้อตัวนี้ ยายสงบค่ะ โดยภาพรวมเราปักอยู่นาไม่ได้ออกไปไหน อยู่คนเดียว ก็มีความนิ่ง”
“ในตอนนั้นยายคิดว่า มันเป็นอดีตกับปัจจุบัน แต่ก่อน มันเห็นแค่ลำตัน ทุกวันนี้มันเห็นรากโอบดิน เป็นอารมณ์หลายๆ อย่าง อารมณ์ในธรรมที่ยายคิดว่าคนที่มีน้อยแต่ถ้ามีธรรมแม้จะแค่เล็กน้อย เราก็อยู่ได้ ในตอนนั้นเราจินตนาการเป็นกกมะเกลืออุ้มดินเพียงเล็กน้อย แต่ถ้าเรามีธรรมเปรียบกับต้นมะเกลือไม่หลือขี้ดินเราก็อยู่ได้”
“ ก็รู้สึกภูมิใจและดีใจที่เขาเห็นความสามารถของเรา เพราะว่าเราก็เป็นตัวเอง ไม่ได้เลียนแบบใคร มันเลียนแบบใครไม่ได้เพราะเราทำยังไงก็เป็นตัวเรา พอเราทำออกมาเราชอบเราก็ทำ ถ้าเราไปเห็นงานคนอื่นบางทีเราก็ไม่ได้ชอบนะ คือเราเป็นตัวของตัวเองดีที่สุด ก็ดีใจอยู่ที่เขาให้โอกาส เราก็จะได้เรียนรู้ด้วย"
“ตอนที่เราได้เข้าป่ารู้สึกว่าเราเข้าใจในมุมมองว่าพวกต้นไม้เขาอยู่กันยังไง เขาเป็นแบบไหน ทุกทีก็อยู่กับป่าเราก็ไม่ได้สนใจว่ามันน้อยใหญ่ลดหลั่นกันไปยังไง พอเราเริ่มสังเกตว่ามันอยู่ยังไง ก้อนหินอยู่แบบไหนแล้วต้นไม้แทรกมาแบบไหน เราก็เลยพอไล่ทางได้”
“ตอนนี้ยายก็กำลังปลูกต้นไม้ในที่ตัวเองอยู่ ยายเลยว่ามาถูกทางแล้วที่เราปลูกป่า หวังจะได้กินเห็ดนี่แหละค่ะ ถ้าเรามีป่าดี ไม้เราใหญ่แล้ว ถึงเราไม่ได้หวังกินเห็ดเราก็จะได้กิน เพราะว่าเห็ดมันชอบขึ้นตามป่าอยู่แล้ว สิ่งนี้ก็จะตามมาเองนั่นแหละค่ะ”
พี่วิพกกระหยังหรือกระบุงมาด้วย ไว้สำหรับเก็บเห็ดโดยเฉพาะ ระหว่างทางเราผ่านทุ่งหญ้าเพ็ก ที่สูงถึงสะโพก ก่อนที่จะถึงภูที่เป็นผาหินเตี้ยๆ พี่วิก็พูดขึ้น “นั่น!ไก่ป่า” ฉันกับพี่แจ๋วซึ่งอยู่ท้ายแถวกวาดสายตาหา แต่ไม่เห็น
“พี่แจ๋วว่าจะวางหินแล้วจะทำเป็นต้นเพ็ก สีเขียวที่เราเดินขึ้นภูแก่งหอย เห็นตัวนั้นเลยจะเอามาวางใส่ตรงนี้ จะวางเป็นหญ้าเพ็กสีเขียว กับสีเหลือง จะทำให้ตรงนี้สว่างขึ้นหน่อย ต้นไม้ก็จะเสริมกิ่งเสริมใบเพิ่มเติม ตรงนี้จะทำไม่มีใบนะ เน้นไม่มีใบ”
“ชีวิตเฮาบ่มีหยังหลาย ก็มีส่ำนี่แหละเลเดีย” แกนิ่งเงียบสักพัก “เลี้ยงลูก ให้เพิ่นเลี้ยงเจ้าของได้ บ่มีหนี้มีสินทิ้งไว้ให้ลูกก็ดีแล้ว ทะเยอทะยานหลายก็บ่ดี... ตายไปก็เอาหยังไปบ่ได้… สำหรับพี่เด๊ นี่ว่าพอใจแล้วกับชีวิตของพี่เอง” พี่จ๋อมพูดพลางหันมามองฉัน “ที่แฟนไปทำงานเมืองนอก ก็เพราะว่าเอามาปลดหนี้ปลดสินให้หมด แล้วก็มาอยู่เมาะๆ แมะๆ ได้ปักผ้าปักหยัง มีงานรับจ้างเฮาก็ไป ถ้ามีหนี้สินนะ สิ้นเดือนก็ภาระมาละ” พวกเราทั้งคู่นิ่งเงียบ เหมือนต่างคนต่างคิดอะไรในใจไปตามเรื่องราวของตัวเอง
